dr n. med. Krzysztof Kubiak
Audiometrię słowną wykonuje się jako badanie uzupełniające audiometrię tonalną. Pozwala ona ustalić socjalną wydolność słuchu, czyli zdolność do komunikowania się w życiu codziennym. Ocenia nie tylko poziom słyszenia, ale także – w odróżnieniu od audiometrii tonalnej – poziom rozumienia słów złożonych z wielu dźwięków.
Jest to badanie subiektywne, wymaga zaangażowania i współpracy ze strony pacjenta – powinien on być skoncentrowany na badaniu i posiadać zdolności komunikacyjne. Odbywa się w pomieszczeniu zwanym kabiną ciszy. Zadaniem badanego jest powtarzanie, usłyszanych przez słuchawki głosek, sylab, słów i zdań. Wynik przedstawia się w formie krzywej nazywanej krzywą artykulacyjną. W ten sposób można oznaczyć:
W badaniu audiometrii mowy wykorzystuje się testy słowne, testy liczbowe, testy logatomowe i testy zdaniowe.
Liczby wykorzystywane są w audiometrii od wielu lat. Służą do określania zrozumiałości mowy, używa się je w celach klinicznych i w badaniach przesiewowych słuchu. Testy liczbowe (zestawy liczb dwucyfrowych) stosowane są w codziennej praktyce audiologicznej i protetycznej. Ze względu na to, że nie są zrównoważone, ich wartość diagnostyczna jest ograniczona. Najczęściej wykorzystywane są w badaniach przesiewowych. Są również testy oparte na tzw. trypletach cyfrowych. Pacjentowi prezentuje się ciąg trzech cyfr (np. dwa – pięć – trzy), a jego zadaniem jest powtórzenie ich w niezmienionej kolejności.
Testy słowne są tak dobrane, aby były reprezentatywne dla całego zasobu wyrazowego danego języka. Powinny być zrównoważone fonematycznie, semantycznie i akustycznie. Słowa w zestawach są jedno- lub wielosylabowe. O miejscu uszkodzenia układu słuchowego wnioskuje się z przebiegu krzywych artykulacyjnych wyznaczonych dla zrównoważonych fonetycznie słów jednosylabowych.
W tym wypadku do badania rozumienia mowy używane są wyrazy utworzone z sylab występujących w danym języku, ale w połączeniu nic nie znaczące, bezsensowne. Wynik testu jest bardziej obiektywny, bo badany nie może wspomagać się znajomością języka w procesie rozumienia mowy.
W takich badaniach podaje się całe zdania, które pacjent zapisuje lub powtarza. Czasami zadaje się proste pytania, na które odpowiedź może być tylko jedna.
Badanie jest bezpieczne, nieinwazyjne i bezbolesne. Tylko osoby cierpiące na klaustrofobię mogą mieć problemy, bo odbywa się ono w ciasnej kabinie. Audiometrii słownej nie wykonuje się u dzieci poniżej szóstego roku życia i u osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi.
Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań. Jednak wcześniej należy zbadać stan zewnętrznego przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Perforacja błony, nadmiar woskowiny czy ciało obce w uchu mogą zafałszować wyniki. Także wcześniejsza ekspozycja na hałas powoduje czasowe podniesienie progu słyszenia – warto jej unikać przed badaniem. Pacjent nie powinien być zmęczony, a przed badaniem trzeba sprawdzić, czy jest w stanie zrozumieć i powtórzyć nadawany materiał słowny. Audiometria mowy powinna być poprzedzona audiometrią tonalną, a ich wyniki muszą być interpretowane łącznie.
W trakcie badania pacjent nie przebywa w specjalnej kabinie audiometrycznej i nie korzysta ze słuchawek. Powtarza słowa, które są emitowane przez głośniki (podłączone do audiometru) umieszczone po obu jego stronach w odległości ok. 1 m. Badanie pozwala określić stopień rozumienia mowy przy różnym jej natężeniu. Ma szczególne znaczenie dla osób korzystających z aparatów słuchowych. Dzięki niemu można sprawdzić, czy urządzenia są odpowiednio dopasowane i ustawione. Bardzo ważne jest by ustawienia, były adekwatne do aktualnego niedosłuchu.
Zastosowanie wolnego pola ułatwia również badanie słuchu u dzieci. Specjalista obserwuje, jak dziecko reaguje na dźwięki wydobywające się z głośników. Takim badaniem jest na przykład audiometria behawioralna (BOA), audiometria wzmocniona wizualnie (VRA) czy audiometria zabawowa. Wolne pole ma tę zaletę, że lekarz może obserwować reakcje dziecka bez konieczności zakładania przez nie słuchawek testowych (małe dzieci przeważnie boją się słuchawek audiometrycznych i nie chcą ich zakładać). Wadą wolnego pola jest to, że biegły nie jest w stanie dokładnie określić, jakie dźwięki dziecko słyszy przez prawe ucho, a jakie przez lewe ucho. Głośniki swobodnie przekazują dźwięk do pomieszczenia, a dziecko odbiera go obydwoma uszami jednocześnie. U niemowląt i młodszych dzieci do określenia progów słyszenia stosuje się audiometrię behawioralną, audiometrię wzmocnionego wzroku i audiometrię zabawy.
Audiometria mowy jest wykorzystywana do:
Audiometria mowy wykonywana jako badanie profilaktyczne słuchu pozwala na wczesne wykrycie ewentualnego niedosłuchu, co ułatwia leczenie i zapobieganie pogłębianiu się problemu.
Audiometria słowna, nazywana również audiometrią mowy, to badanie uzupełniające audiometrię tonalną. Sprawdza nie tylko, czy pacjent słyszy dźwięki, ale przede wszystkim, na ile dobrze rozpoznaje i rozumie mowę. Dzięki temu można ocenić, jak słuch funkcjonuje w sytuacjach związanych z codzienną komunikacją.
Badanie przeprowadza się w wyciszonym pomieszczeniu, najczęściej z wykorzystaniem słuchawek. Pacjent słyszy przez nie głoski, sylaby, słowa, liczby lub całe zdania i powtarza to, co usłyszał. W zależności od zastosowanego testu specjalista stopniowo zmienia głośność podawanego materiału, a uzyskane odpowiedzi są zapisywane i analizowane.
Tak. Jest to badanie subiektywne, dlatego osoba badana musi słuchać przekazywanych treści i odpowiedzieć na nie w określony sposób. Potrzebna jest przede wszystkim możliwość rozumienia poleceń oraz odpowiednie skupienie podczas badania. Jeżeli pacjent jest bardzo zmęczony lub ma trudności z komunikacją, wykonanie testu może być utrudnione.
Wynik przedstawia, jak zmienia się rozumienie mowy wraz ze wzrostem jej głośności. Na tej podstawie można określić między innymi próg wykrywania i rozumienia mowy oraz najwyższy uzyskany poziom jej rozpoznawania. Wynik może dostarczyć specjaliście dodatkowych informacji o rodzaju i charakterze problemów ze słuchem.
Oba badania sprawdzają różne aspekty funkcjonowania słuchu. Audiometria tonalna pozwala określić próg słyszenia dla poszczególnych częstotliwości, natomiast audiometria słowna pokazuje, jak pacjent radzi sobie z rozpoznawaniem mowy. Zestawienie obu wyników daje pełniejszy obraz możliwości słuchowych i ułatwia dalszą diagnostykę.
Audiometria mowy może być wykonana, gdy pacjent ma problem ze zrozumieniem rozmów, mimo że słyszy dźwięki z otoczenia. Badanie jest pomocne także przy podejrzeniu niedosłuchu, zaburzeniach koncentracji słuchowej oraz niektórych problemach z równowagą. Wykorzystuje się je również podczas przygotowania do korzystania z aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego, a także przy ocenie efektów rehabilitacji słuchowej.
Nie. Badanie jest bezpieczne i nieinwazyjne. Pacjent nie odczuwa bólu podczas słuchania materiału słownego przez słuchawki. Pewien dyskomfort może pojawić się u osób, które źle znoszą przebywanie w zamkniętej kabinie audiometrycznej, jednak samo badanie nie powoduje dolegliwości fizycznych.
Nie ma potrzeby stosowania specjalnych przygotowań. Warto natomiast przed badaniem odpocząć i unikać głośnych dźwięków, ponieważ wcześniejsza ekspozycja na hałas może czasowo pogorszyć czułość słuchu. Przed rozpoczęciem audiometrii należy również sprawdzić stan przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Zalegająca woskowina, ciało obce czy uszkodzenie błony bębenkowej mogą mieć wpływ na wynik.
Możliwość wykonania badania zależy przede wszystkim od wieku dziecka i jego zdolności do współpracy. Klasyczna audiometria słowna wymaga rozumienia poleceń i powtarzania usłyszanych treści, dlatego najlepiej sprawdza się u dzieci, które są już w stanie wykonać takie zadanie. W przypadku młodszych dzieci można zastosować badania w wolnym polu, między innymi audiometrię zabawową lub inne metody obserwacji reakcji na dźwięki.
Badanie może pomóc ocenić, jak pacjent rozumie mowę przed rozpoczęciem korzystania z aparatu słuchowego oraz po jego dopasowaniu. W audiometrii mowy w wolnym polu dźwięk może być podawany przez głośniki, dzięki czemu można sprawdzić rozumienie mowy w warunkach zbliżonych do codziennej komunikacji. Wyniki są pomocne przy ocenie skuteczności ustawień aparatu i w razie potrzeby ich dalszym dopasowaniu.
