dr n. med. Krzysztof Kubiak
Audiometrię słowną wykonuje się jako badanie uzupełniające audiometrię tonalną. Pozwala ona ustalić socjalną wydolność słuchu, czyli zdolność do komunikowania się w życiu codziennym. Ocenia nie tylko poziom słyszenia, ale także – w odróżnieniu od audiometrii tonalnej – poziom rozumienia słów złożonych z wielu dźwięków.
Jest to badanie subiektywne, wymaga zaangażowania i współpracy ze strony pacjenta – powinien on być skoncentrowany na badaniu i posiadać zdolności komunikacyjne. Odbywa się w pomieszczeniu zwanym kabiną ciszy. Zadaniem badanego jest powtarzanie, usłyszanych przez słuchawki głosek, sylab, słów i zdań. Wynik przedstawia się w formie krzywej nazywanej krzywą artykulacyjną. W ten sposób można oznaczyć:
W badaniu audiometrii mowy wykorzystuje się testy słowne, testy liczbowe, testy logatomowe i testy zdaniowe.
Liczby wykorzystywane są w audiometrii od wielu lat. Służą do określania zrozumiałości mowy, używa się je w celach klinicznych i w badaniach przesiewowych słuchu. Testy liczbowe (zestawy liczb dwucyfrowych) stosowane są w codziennej praktyce audiologicznej i protetycznej. Ze względu na to, że nie są zrównoważone, ich wartość diagnostyczna jest ograniczona. Najczęściej wykorzystywane są w badaniach przesiewowych. Są również testy oparte na tzw. trypletach cyfrowych. Pacjentowi prezentuje się ciąg trzech cyfr (np. dwa – pięć – trzy), a jego zadaniem jest powtórzenie ich w niezmienionej kolejności.
Testy słowne są tak dobrane, aby były reprezentatywne dla całego zasobu wyrazowego danego języka. Powinny być zrównoważone fonematycznie, semantycznie i akustycznie. Słowa w zestawach są jedno- lub wielosylabowe. O miejscu uszkodzenia układu słuchowego wnioskuje się z przebiegu krzywych artykulacyjnych wyznaczonych dla zrównoważonych fonetycznie słów jednosylabowych.
W tym wypadku do badania rozumienia mowy używane są wyrazy utworzone z sylab występujących w danym języku, ale w połączeniu nic nie znaczące, bezsensowne. Wynik testu jest bardziej obiektywny, bo badany nie może wspomagać się znajomością języka w procesie rozumienia mowy.
W takich badaniach podaje się całe zdania, które pacjent zapisuje lub powtarza. Czasami zadaje się proste pytania, na które odpowiedź może być tylko jedna.
Badanie jest bezpieczne, nieinwazyjne i bezbolesne. Tylko osoby cierpiące na klaustrofobię mogą mieć problemy, bo odbywa się ono w ciasnej kabinie. Audiometrii słownej nie wykonuje się u dzieci poniżej szóstego roku życia i u osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi.
Badanie nie wymaga specjalnych przygotowań. Jednak wcześniej należy zbadać stan zewnętrznego przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Perforacja błony, nadmiar woskowiny czy ciało obce w uchu mogą zafałszować wyniki. Także wcześniejsza ekspozycja na hałas powoduje czasowe podniesienie progu słyszenia – warto jej unikać przed badaniem. Pacjent nie powinien być zmęczony, a przed badaniem trzeba sprawdzić, czy jest w stanie zrozumieć i powtórzyć nadawany materiał słowny. Audiometria mowy powinna być poprzedzona audiometrią tonalną, a ich wyniki muszą być interpretowane łącznie.
W trakcie badania pacjent nie przebywa w specjalnej kabinie audiometrycznej i nie korzysta ze słuchawek. Powtarza słowa, które są emitowane przez głośniki (podłączone do audiometru) umieszczone po obu jego stronach w odległości ok. 1 m. Badanie pozwala określić stopień rozumienia mowy przy różnym jej natężeniu. Ma szczególne znaczenie dla osób korzystających z aparatów słuchowych. Dzięki niemu można sprawdzić, czy urządzenia są odpowiednio dopasowane i ustawione. Bardzo ważne jest by ustawienia, były adekwatne do aktualnego niedosłuchu.
Zastosowanie wolnego pola ułatwia również badanie słuchu u dzieci. Specjalista obserwuje, jak dziecko reaguje na dźwięki wydobywające się z głośników. Takim badaniem jest na przykład audiometria behawioralna (BOA), audiometria wzmocniona wizualnie (VRA) czy audiometria zabawowa. Wolne pole ma tę zaletę, że lekarz może obserwować reakcje dziecka bez konieczności zakładania przez nie słuchawek testowych (małe dzieci przeważnie boją się słuchawek audiometrycznych i nie chcą ich zakładać). Wadą wolnego pola jest to, że biegły nie jest w stanie dokładnie określić, jakie dźwięki dziecko słyszy przez prawe ucho, a jakie przez lewe ucho. Głośniki swobodnie przekazują dźwięk do pomieszczenia, a dziecko odbiera go obydwoma uszami jednocześnie. U niemowląt i młodszych dzieci do określenia progów słyszenia stosuje się audiometrię behawioralną, audiometrię wzmocnionego wzroku i audiometrię zabawy.
Audiometria mowy jest wykorzystywana do:
Audiometria mowy wykonywana jako badanie profilaktyczne słuchu pozwala na wczesne wykrycie ewentualnego niedosłuchu, co ułatwia leczenie i zapobieganie pogłębianiu się problemu.
Znajdź odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące aparatów słuchowych i wizyt w MARMED.
Audiometria tonalna pozwala określić próg słyszenia dla poszczególnych częstotliwości, natomiast audiometria mowy sprawdza, w jakim stopniu pacjent rozumie prezentowane mu słowa. Dzięki temu można ocenić nie tylko samo wykrywanie dźwięków, ale również praktyczną zdolność odbioru i rozpoznawania mowy. Z tego względu oba badania wzajemnie się uzupełniają, a ich wyniki powinny być analizowane łącznie.
Określa on najmniejszy poziom natężenia mowy, przy którym pacjent jest w stanie prawidłowo powtórzyć około połowy prezentowanych słów. Parametr ten jest jednym z podstawowych elementów oceny rozumienia mowy i może być zestawiany z wynikami uzyskanymi podczas audiometrii tonalnej.
Krzywa artykulacyjna przedstawia zależność pomiędzy poziomem natężenia prezentowanej mowy a procentem prawidłowo rozpoznanych przez pacjenta słów. Jej przebieg dostarcza specjaliście dodatkowych informacji dotyczących funkcjonowania układu słuchowego. Analiza krzywej może być pomocna m.in. w różnicowaniu rodzaju zaburzeń słuchu.
W zależności od celu badania specjalista może wykorzystać różnego rodzaju materiał słowny. Stosowane są m.in. listy słów, zestawy liczb, logatomy, czyli pozbawione znaczenia połączenia sylab, a także całe zdania. Dobór materiału zależy od rodzaju wykonywanego testu oraz możliwości komunikacyjnych osoby badanej.
Logatomy pozwalają ograniczyć możliwość odgadywania odpowiedzi na podstawie znaczenia słowa lub kontekstu. Pacjent rozpoznaje więc przede wszystkim poszczególne elementy fonetyczne przekazywanego materiału. Dzięki temu test może dostarczyć dodatkowych informacji o sposobie przetwarzania bodźców mowy przez układ słuchowy.
Badanie pozwala określić m.in. próg wykrywania i rozumienia mowy, maksymalny poziom jej rozpoznawania oraz poziom natężenia zapewniający najlepsze rozumienie. W zależności od zastosowanego testu można również oceniać rozumienie mowy w różnych warunkach akustycznych. Wyniki stanowią uzupełnienie diagnostyki słuchu i mogą mieć znaczenie przy planowaniu dalszego postępowania.
W tym wariancie badania dźwięki nie są przekazywane przez słuchawki, lecz przez głośniki ustawione przed pacjentem. Osoba badana powtarza prezentowane słowa lub reaguje na określony materiał słowny, a specjalista ocenia poziom jego rozumienia przy różnych natężeniach dźwięku. Audiometria w wolnym polu znajduje zastosowanie m.in. podczas oceny funkcjonowania aparatów słuchowych oraz w badaniach dzieci.
Samo określenie progu słyszenia nie zawsze pokazuje, jak pacjent radzi sobie z rozumieniem wypowiedzi w praktyce. Audiometria mowy pokazuje, na jakim poziomie głośności pacjent zaczyna rozumieć prezentowane słowa i jak dobrze rozpoznaje je przy większym natężeniu dźwięku. Badanie wykonuje się również u osób korzystających z aparatów słuchowych. Pozwala wtedy sprawdzić, czy pacjent prawidłowo rozumie mowę po zastosowaniu urządzeń i czy ich ustawienie odpowiada jego potrzebom słuchowym.
Badanie może być wskazane przy podejrzeniu niedosłuchu, trudnościach z rozumieniem mowy, opóźnieniu rozwoju mowy czy wadach wymowy. Znajduje zastosowanie również w diagnostyce zaburzeń koncentracji słuchowej, równowagi oraz podejrzenia centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego. Wykonuje się je także jako element diagnostyki poprzedzającej dobór aparatu słuchowego lub implantacji.
Tak, ale możliwość przeprowadzenia konkretnego testu zależy przede wszystkim od wieku, rozwoju dziecka oraz jego zdolności do rozumienia poleceń i komunikowania odpowiedzi. W przypadku najmłodszych pacjentów stosuje się odpowiednio dobrane metody, w tym badania w wolnym polu, audiometrię behawioralną, wizualnie wzmocnioną lub zabawową. Pozwalają one dostosować sposób oceny słuchu do możliwości dziecka.
Audiometria impedancyjna wymaga drożnego przewodu słuchowego oraz odpowiedniego stanu błony bębenkowej. Przeciwwskazaniem do wykonania pomiaru może być aktywny wyciek z ucha, stan zapalny przewodu słuchowego zewnętrznego lub świeży okres po operacji ucha. O możliwości przeprowadzenia badania decyduje specjalista po ocenie stanu ucha.
Nie zawsze. Audiometria impedancyjna dostarcza informacji przede wszystkim o funkcjonowaniu ucha środkowego, dlatego nie zastępuje badań oceniających próg słyszenia. W zależności od objawów i potrzeb diagnostycznych może być uzupełniona m.in. o audiometrię tonalną lub inne badania słuchu. Wynik powinien być interpretowany z uwzględnieniem objawów pacjenta i pozostałych wyników diagnostycznych.
